Trong phong thủy, người ta hay nói tới thế cân bằng âm dương: quá cứng thì gãy, quá mềm thì tan. Bóng đá Ý từ lâu bị gắn với nửa “âm” của cặp đó, tức phòng ngự, lùi sâu, chờ thời. Hễ nhắc tới Serie A là có người nghĩ ngay tới những trận 1-0 khô khốc. Nhưng định kiến này còn đúng tới đâu, nhất là khi bạn nhìn vào cột tài xỉu của các trận gần đây?
Tiếng tăm phòng ngự đến từ đâu
Hình ảnh bóng đá Ý phòng ngự có gốc rễ rõ ràng. Thập niên 1960, Inter Milan dưới thời Helenio Herrera nổi tiếng với lối chơi catenaccio, tức “khóa chốt”: một hậu vệ thòng đứng sau hàng thủ để dọn dẹp mọi khe hở, cả đội chơi chặt rồi phản công nhanh. Lối chơi đó thành công, và từ đó, cái tên catenaccio gắn liền với bóng đá Ý suốt nhiều thập kỷ.
Đội tuyển Ý củng cố thêm hình ảnh này. Ở World Cup 2006, họ vô địch mà chỉ thủng lưới hai lần trong cả giải, một bàn phản lưới nhà và một quả phạt đền ở trận chung kết. Những thế hệ hậu vệ, thủ môn nổi tiếng của Ý cũng khiến người xem tin rằng giải quốc nội nước này là nơi phòng ngự được đặt lên trên hết.
Tiếng tăm thì bám rất lâu. Thực tế thì thay đổi nhanh hơn.
Serie A những mùa gần đây
Mấy mùa gần đây, Serie A có nhiều đội chơi pressing tầm cao, dâng hàng thủ lên sát giữa sân và chấp nhận để lộ khoảng trống phía sau. Atalanta dưới thời Gian Piero Gasperini là ví dụ hay được nhắc tới: đội bóng nhỏ nhưng tấn công dồn dập, kèm người khắp sân. Nhiều huấn luyện viên khác cũng đi theo hướng chủ động hơn.
Kết quả là số bàn thắng trung bình mỗi trận ở Serie A không còn cách xa các giải lớn khác như nhiều người vẫn nghĩ. Con số cụ thể thay đổi theo từng mùa, nên cách tốt nhất là tự xem thống kê của mùa hiện tại thay vì dựa vào ký ức.
Với người quen nhìn bảng kèo nhà cái hôm nay, mốc tài xỉu của các trận Serie A là một cách nhanh để thấy thị trường đánh giá giải này ra sao: nếu đa số trận được đặt quanh mốc 2.5 như các giải khác, định kiến “giải phòng ngự” rõ ràng đã lỗi thời. Tỷ lệ kèo chỉ để tham khảo khi xem bóng đá, dành cho người 18+, và không nhằm khuyến khích đặt cược.
Những trận vẫn giữ chất “Ý”
Dù vậy, không phải trận nào cũng mở. Vẫn có những kiểu trận mà cái chất phòng ngự cũ quay trở lại:
- Trận giữa hai đội chống xuống hạng, khi một điểm cũng quý.
- Trận của đội vừa đá cúp châu Âu giữa tuần, phải quản lý thể lực.
- Các trận đại chiến giữa nhóm đầu bảng, nơi hai huấn luyện viên đều sợ mắc sai lầm trước.
- Những trận cuối mùa mà một đội chỉ cần hòa để đạt mục tiêu.
Ở những trận đó, mốc tài xỉu thường thấp hơn mặt bằng chung. Đó không còn là đặc trưng của cả giải. Đó là đặc trưng của từng hoàn cảnh.
Đọc cột tài xỉu theo từng đội, không theo cả giải
Thay vì gán nhãn cho cả Serie A, cách đọc hợp lý hơn là nhìn từng đội. Có đội ghi nhiều nhưng cũng thủng nhiều, trận của họ thường nhiều bàn bất kể đối thủ. Có đội thủng rất ít nhờ hàng thủ tổ chức tốt, trận của họ hay có tỷ số sát.
Bạn có thể tự làm một bảng nhỏ: lấy năm, sáu trận gần nhất của mỗi đội, đếm số trận có từ ba bàn trở lên. Không cần công cụ phức tạp. Chỉ cần nhìn tỷ số là đủ. Sau vài vòng, bạn sẽ thấy đội nào thật sự “Ý” theo nghĩa cũ, đội nào đã đổi khác hoàn toàn.
Một điều thú vị: huấn luyện viên Ý vẫn được đào tạo rất kỹ về chiến thuật, nhiều người học qua trung tâm Coverciano của liên đoàn bóng đá nước này. Họ quen việc thay đổi sơ đồ giữa trận, chuyển từ ba trung vệ sang bốn hậu vệ, hay lùi khối đội hình khi đã dẫn bàn. Vì vậy, một trận Serie A có thể mở toang trong hiệp một rồi khép chặt hẳn sau giờ nghỉ.
Đừng quên yếu tố sân nhà và sân khách. Một đội có thể chơi rất cởi mở trên sân nhà nhưng lùi sâu khi làm khách, và cột tài xỉu cũng thay đổi theo.
Cân bằng mới của bóng đá Ý
Nếu dùng ngôn ngữ phong thủy, có lẽ Serie A đã tìm lại thế cân bằng. Phòng ngự vẫn là nền tảng, các hậu vệ Ý vẫn được đánh giá cao về chọn vị trí và đọc tình huống. Nhưng phần “dương”, tức tấn công và pressing, đã lớn lên rất nhiều so với thời catenaccio.
Lần tới khi ai đó nói “Serie A buồn ngủ lắm”, bạn có thể mời họ xem thử một vòng đấu. Có khi chính họ sẽ đổi ý.

