Bàn Thắng Vàng, Bàn Thắng Bạc: Luật Cũ Từng Định Đoạt Cả Một Giải

Bàn Thắng Vàng, Bàn Thắng Bạc

Người xem phong thủy hay nói về “thời khắc”: cùng một việc, làm đúng lúc thì thuận, lệch một nhịp thì hỏng. Bóng đá từng có một luật đẩy ý niệm đó lên cao nhất. Trong hiệp phụ, đội nào ghi bàn trước là thắng luôn, trận đấu dừng lại ngay giây phút bóng chạm lưới. Người ta gọi đó là bàn thắng vàng. Sau này còn có thêm một biến thể nhẹ hơn, gọi là bàn thắng bạc. Cả hai đều đã bị bỏ, nhưng vẫn để lại những khoảnh khắc mà người xem bóng đá nhắc tới rất lâu.

Bàn thắng vàng vận hành thế nào

Luật cũ khá đơn giản. Hòa thì đá tiếp. Hai đội hòa sau chín mươi phút thì đá hiệp phụ hai hiệp, mỗi hiệp mười lăm phút. Theo luật bàn thắng vàng, bàn đầu tiên ghi được trong hiệp phụ sẽ kết thúc trận đấu, đội ghi bàn giành chiến thắng. Nếu hết hai hiệp phụ vẫn không có bàn nào, hai đội mới đá luân lưu.

FIFA đưa tên gọi “bàn thắng vàng” vào từ đầu thập niên 1990, thay cho cụm “cái chết bất ngờ” (sudden death) nghe khá nặng nề. Mục đích là khuyến khích hai đội tấn công trong hiệp phụ thay vì chờ loạt sút luân lưu.

Thực tế thì khác hẳn mong muốn.

Nhiều đội lại chơi thận trọng hơn, vì chỉ một sai lầm là hết giải. Hiệp phụ trở thành những phút căng thẳng nhưng ít bàn, cả hai bên đều sợ bị phản công. Nếu bạn lật lại bảng kqbd của các giải lớn cuối thập niên 1990, sẽ thấy khá nhiều trận loại trực tiếp kết thúc bằng loạt luân lưu dù đã áp dụng luật này.

Những bàn thắng vàng người ta còn nhớ

Dù bị chê, bàn thắng vàng vẫn tạo ra những khoảnh khắc rất đặc biệt, vì trận đấu kết thúc ngay lập tức, không có thời gian cho đội thua phản ứng.

  • Chung kết Euro 1996 tại sân Wembley, Oliver Bierhoff ghi bàn trong hiệp phụ giúp Đức thắng Cộng hòa Séc 2-1. Đây là bàn thắng vàng đầu tiên quyết định một trận chung kết giải lớn.
  • World Cup 1998, Laurent Blanc ghi bàn thắng vàng đầu tiên trong lịch sử World Cup, giúp Pháp vượt qua Paraguay ở vòng 16 đội.
  • Chung kết Euro 2000, David Trezeguet ghi bàn thắng vàng giúp Pháp thắng Italia, sau khi Pháp gỡ hòa ở những giây cuối thời gian chính thức.
  • World Cup 2002, Ahn Jung-hwan đánh đầu ghi bàn thắng vàng giúp Hàn Quốc loại Italia.

Chỉ một cú chạm bóng, cả một giải đấu đổi hướng. Với người tin vào thời khắc, khó có minh họa nào rõ hơn.

Bàn thắng bạc: bản sửa nửa vời

Thấy bàn thắng vàng khiến các đội sợ tấn công, UEFA thử một phương án khác từ khoảng năm 2003: bàn thắng bạc. Theo luật này, nếu một đội dẫn bàn khi kết thúc hiệp phụ thứ nhất, trận đấu dừng lại và đội dẫn bàn thắng. Đội bị dẫn không còn cơ hội gỡ trong hiệp phụ thứ hai. Còn nếu hiệp phụ thứ nhất kết thúc với tỷ số hòa, hai đội đá tiếp hiệp hai.

Nghe thì công bằng hơn. Ý tưởng là cho đội bị thủng lưới vẫn còn ít phút để gỡ, thay vì thua ngay lập tức. Nghe hợp lý, nhưng thực tế nó vẫn mang tâm lý “sợ thủng lưới” như cũ.

Trường hợp nổi tiếng nhất là bán kết Euro 2004. Hy Lạp gặp Cộng hòa Séc, hai đội hòa sau chín mươi phút. Ở phút bù giờ cuối hiệp phụ thứ nhất, Traianos Dellas đánh đầu ghi bàn, và vì đó là thời điểm hết hiệp phụ thứ nhất nên trận đấu khép lại luôn. Không còn hiệp hai. Hy Lạp vào chung kết rồi vô địch, một trong những câu chuyện bất ngờ nhất lịch sử giải.

Vì sao cả hai luật đều bị bỏ

Sau Euro 2004, các nhà làm luật quyết định bỏ cả bàn thắng vàng lẫn bàn thắng bạc. Từ đó, trận loại trực tiếp hòa sau chín mươi phút sẽ đá đủ hai hiệp phụ, rồi luân lưu nếu vẫn hòa. Lý do chính là cả hai luật đều không đạt mục tiêu khuyến khích tấn công, lại khiến trận đấu kết thúc đột ngột, gây cảm giác thiếu công bằng cho đội thua.

Bây giờ khi xem lịch thi đấu bóng đá của các vòng loại trực tiếp, bạn sẽ chỉ thấy hai khả năng sau hiệp phụ: một đội thắng sau đủ một trăm hai mươi phút, hoặc hai đội bước vào loạt sút luân lưu.

Một số giải đấu còn thử nghiệm thêm những cách khác. Có giải bỏ hẳn hiệp phụ, đá luân lưu ngay sau chín mươi phút để giảm tải cho cầu thủ. Ở các giải lớn thì khác. Đá đủ hiệp phụ vẫn là chuẩn chung.

Điều còn lại sau một luật đã bỏ

Bàn thắng vàng không còn. Cảm giác nó để lại thì vẫn có. Những khoảnh khắc bóng chạm lưới rồi trọng tài thổi còi kết thúc ngay, cầu thủ một bên lao đi ăn mừng còn bên kia đổ gục xuống cỏ, là những hình ảnh hiếm thấy trong bóng đá hiện đại.

Lần tới nếu ai đó trong nhà nhắc đến Bierhoff hay Trezeguet, bạn sẽ biết vì sao những bàn thắng đó được nhớ lâu đến thế.